Nad brzegiem Sekwany spacerem przechodzimy do Mostu Alma, najpierw Plantami Królowej (Cours la Reine), a potem Plantami Alberta I (Cours Albert I^er). Mijamy Most Aleksandra III i Most Inwalidów i obserwując rozłożony w tym miejscu nad rzeką port stateczków kompanii Bateaux-Mouches (patrz niżej w tej samej trasie), dochodzimy do pomnika Adama Mickiewicza (patrz trasa 4) usytuowanego na środku trawnika, dzielącego ulicę na dwie części. Nie wchodząc na Plac Alma skręcamy na most o tej samej nazwie i przechodzimy na drugą stronę Sekwany. Po prawej stronie stacja metra Pont de l’Alma. Jest tu również przystanek RER (szybkiej kolei miejskiej), która zawiezie nas do Wersalu. Kupujemy bilety – bo choć RER-em można jeździć na zwykłe bilety metra, to jednak tylko w obrębie miasta. Gdy pojedziemy poza obszar strefy miejskiej, żeby wyjść ze stacji, będziemy musieli wsadzić swój bilet do automatycznej bramki. Gdy będziemy mieli niewłaściwy bilet – nie zostaniemy wypuszczeni. Trzeba będzie wykupić dodatkowy bilet, co zajmuje czas i jest droższe.

Do Wersalu (kierunek Versailles Rive Gauche – Château de Versailles) zawiezie nas linia C 5. Na tablicach świetlnych nad peronem znajdują się rozkłady jazdy, wskazujące kierunek, nr linii, godzinę przyjazdu i... “imię” pociągu. Uwaga: w przeciwieństwie do linii metra, z jednego peronu odchodzą pociągi RER więcej niż jednej linii, więc ostrożność wskazana.

Jazda trwać będzie ok. pół godziny. Już po chwili wydostajemy się spod ziemi i przez przedmieścia Paryża jedziemy już na powierzchni. Zwarta zabudowa miejska ustępuje najpierw dużym kompleksom przemysłowym (fabryka Renault), potem niewielkim domkom. Krajobraz zmienia się – pojawiają się zalesione wzgórza i łąki. Niebawem znów wjeżdżamy w obręb miasta i wysiadamy w Wersalu.

Po pokonaniu bramki, wychodzimy przed dworzec i kierując się za drogowskazami z napisem Château skręcamy w prawo, a na pierwszych światłach – w lewo. Szeroka, zadrzewiona aleja doprowadza nas do królewskiej rezydencji.

Pałac w Wersalu (Francuzi określają go mianem Château, co jednak w tym wypadku nie oznacza “zamek”, lecz właśnie rezydencję) niejako wybiega nam naprzeciw, bowiem jeszcze na długo przed wejściem na jego teren poruszamy się między skrzydłami towarzyszących mu zabudowań miejskich, które swoją architekturą nawiązują do XVII-wiecznego splendoru Wersalu. Wcześniej, w okolicach dworca, nic nie zapowiadało takiego przepychu – samo miasto jest dość zwyczajne, mocno prowincjonalne i w zabudowie mało oryginalne.

Przechodzimy przez kutą w żelazie bramę, ozdobioną złoconym herbem królewskim i wchodzimy na pierwszy z dziedzińców, nazywany Dziedzińcem Ministrów. Tłum turystów maszeruje po wysypanym żwirem, a w dalszej części – wybrukowanym kocimi łbami dziedzińcu, aż do konnego pomnika Ludwika XIV, wystawionego 120 lat po śmierci “Króla-Słońce”. Niegdyś w tym właśnie miejscu znajdowała się żelazna krata, odcinająca dostęp do dalszych części rezydencji zwykłym śmiertelnikom. Dalej mogły wjeżdżać tylko powozy królewskie. Dziś można, a nawet trzeba wejść dalej. Na wprost nas, za Dziedzińcem Marmurowym (wyłożonym lśniącymi bielę płytami marmurowymi), znajduje się najstarsza część pałacu – dawny zameczek myśliwski Ludwika XIII, z początków XVII wieku. Tutaj właśnie Ludwik XIV rozpoczął realizację gigantycznego przedsięwzięcia, jakim stała się budowa największego pałacu Europy. Głównymi realizatorami królewskiej koncepcji, w myśl której ogrom i przepych pałacu miały odzwierciedlać absolutną władzę króla i potęgę Francji, byli architekci Louis Le Vau i Jules Hardouin-Mansart, autor projektu wystroju wnętrza Charles Le Brun i królewski ogrodnik André Le Nôtre.

Najważniejszym obiektem Pałacu Wersalskiego jest... sam pałac, a właściwie kompleks zabudowań królewskich wraz z przepięknymi ogrodami. By się z nim bliżej zapoznać, musimy podjąć dwie całkiem długie wycieczki: pierwszą po pałacowych wnętrzach, drugą po alejach ogrodów.

Bilety wstępu do rezydencji kupuje się po prawej stronie, w północnej części głównego skrzydła. Osobno opłaca się wstęp do pałacu i apartamentów królewskich, osobno do pałacyków ogrodowych Grand i Petit Trianon. Wstęp do ogrodów za dawno, z wyjątkiem dni, gdy urządzane są pokazy fontann.

Wchodzimy najpierw do skrzydła południowego, w którym zwiedzamy m.in. dwukondygnacyjną kaplicę królewską, w której podobnie jak w Sainte-Chapelle dworzanie mogli zasiadać tylko na parterze, zaś galeria na piętrze przeznaczone było dla rodziny królewskiej. Autorem projektu barokowej kaplicy jest Jules Hardouin-Mansart. W tej samej części pałacu usytuowana jest późniejsza sala opery pałacowej, budowana wg projektu Jacquesa-Ange Gabriela za czasów Ludwika XV, a oddana do użytku w 1770 r., z okazji ślubu Delfina z Marią Antoniną. Na amfiteatralnie urządzonej widowni mieści się do 700 osób, a podłoga daje się częściowo podnosić , co pozwalało na przebudowywanie wnętrza w nader elegancką salę balową. Wystrój wnętrza opery, w którym drewno imituje marmur, daje doskonały efekt akustyczny.

Przechodzimy teraz do pałacowych apartamentów reprezentacyjnych. Niejako przedsionek do nich tworzy salon, noszący imię herosa Herkulesa. Kolejne pomieszczenia noszą nazwy, wywodzące się z mitologii rzymskiej: salon Obfitości, salony Wenus, Diany, Marsa, Merkurego i Apollina. Ta ostatnia pełniła funkcję sali tronowej Ludwika XIV i do dziś ozdobiona jest pochodzącym z 1701 r. portretem króla, autorstwa Hyacinthe’a Rigauda. Wieczorami organizowano tu koncerty. Najpiękniejszy wystrój ma salon Wenus. Salon Marsa pełnił funkcję jeszcze jednej sali balowej, w salonie Diany były organizowane rozgrywki bilarda, a w salonie Merkurego inne gry towarzyskie. Za salami mitologicznymi znajduje się Salon Wojny, upamiętniający zwycięskie bitwy Ludwika XIV, ozdobiony płaskorzeźbą, autorstwa Antoine’a Coysevoxa, przedstawiającą triumfującego króla na koniu. Symetrycznie usytuowany jest Salon Pokoju, gdzie sławione są pokojowe i administracyjne osiągnięcia monarchy. Środek centralnej części pałacu zajmuje słynna Galeria Zwierciadlana, o 75 m długości, 10 m szerokości i 13 m wysokości. Zdobi ją 17 luster, usytuowanych naprzeciw 17 okien. Zwierciadła wersalskie uchodziły kiedyś za największe na świecie. Po niedawnym zamachu, kiedy to próbowano je rozbić przy pomocy materiałów wybuchowych, zastąpiono je kopiami. Galeria ta jest najbardziej reprezentacyjnym miejscem Wersalu, a poniekąd i Europy – tutaj właśnie 28 czerwca 1919 r. podpisano Traktat Wersalski, kończący I wojnę światową, a wcześniej, w 1870 r. w Galerii Zwierciadlanej Wersalu proklamowane zostało powołanie cesarstwa niemieckiego. Za czasów Ludwika XIV odbywały się tu największe uroczystości i przede wszystkim słynne dworskie bale. Kandelabry oświetlały salę trzema tysiącami świec, pod ścianami ustawiano drzewa pomarańczowe w srebrnych donicach, a każdy szczegół zachowania ustalała szczegółowa etykieta. Ceremonialność, galanteria i rytuał (stąd słowo wersalski na określenie dobrych manier, często z przesadą demonstrowanych) towarzyszyły parze królewskiej i w dalszych pomieszczeniach – także tych, przeznaczonych do spania i spraw zupełnie prywatnych, które na dworze Ludwika XIV tak zupełnie prywatnymi nie były.

Do Galerii Zwierciadlanej przylega od wschodu sypialnia króla, który co wieczór był rozbierany i układany do snu według specjalnego ceremoniału, z udziałem wielu dworzan i przedstawicieli arystokracji. Po ceremonii układania króla do snu monarcha przebierał się w szlafrok, wołał pazia z pochodnią i usiłował dyskretnie dostać do apartamentów królowej, przechodząc przez kilka pomieszczeń, m.in. salon, nazywany Wole Oczko (Oeil-de-Boeuf), gdzie z dyskretnym uśmiechem kłaniało mu się wielu dworzan, życzących mu “dobrej nocy”. Po nocnych wyczynach Ludwik XIV powracał tą samą drogą do swojej sypialni, niekiedy odpowiadając na uprzejme zapytania o stan zdrowia i samopoczucie królowej. Rano w królewskiej sypialni odbywała się ceremonia przebudzenia króla. Podobnie sprawy miały się między Ludwikiem XV, Marią Leszczyńską i dworzanami, przy czym tu rzecz komplikowało dzielenie królewskich uprzejmości między królową, panią de Pompadour i panią Du Barry. Dopiero małżonka Ludwika XVI, Maria-Antonina, usiłowała przeciwstawić się tym wymogom nocnej etykiety, ale udało się jej doprowadzić tylko do wybudowania dyskretnego korytarza, łączącego obie sypialnie.

Za Galerią Zwierciadlaną skręcamy do sypialni Najjaśniejszej Pani, gdzie przez kilka pokoleń w efekcie nocnych spacerów kolejnych Ludwików królowe wydawały na świat kolejnych Delfinów. Narodziny następcy tronu były aktem o wymiarze politycznym, ogólnopaństwowym i dlatego zawsze odbywały się publicznie, w obecności najwyższych dostojników państwowych, urzędników dworskich, arystokracji świeckiej i kościelnej. Było to swojego rodzaju zabezpieczenie przed ewentualnymi próbami ingerowania w naturalny bieg sukcesji tronu. O tym, że nie zawsze się to udawało, świadczą choćby legendy o “człowieku w żelaznej masce” – rzekomym bracie-bliźniaku Ludwika XIV, który jako starszy miał podobno pierwszeństwo w drodze do tronu, w efekcie czego został uprowadzony i resztę życia spędził w więzieniach. W położonych w południowej części pałacu apartamentach królowej wiele lat spędziła Maria Leszczyńska. W tej części mieszkał też Napoleon i stąd wiele akcentów związanych z jego panowaniem zdobi ściany pałacu. Są tu m.in. kopie obrazów Davida, nadwornego malarza I Cesarstwa, znanych nam już z Luwru.

W południowym skrzydle pałacu, zbudowanym przez Mansarta na potrzeby arystokracji dworskiej, król Ludwik Filip urządził muzeum historii Francji.

Po maratonie zwiedzania sal pałacowych, z pewnością chętnie odetchniemy świeżym powietrzem w wersalskich ogrodach. Arkadą obok południowego skrzydła przechodzimy na zachodnią stronę pałacu, skąd tarasami schodzą w dół kolejne poziomy ogrodów, klombów, basenów, fontann i alejek. Na wprost fasady zachodniej (imponujące założenie architektoniczne Le Vau i Hardouin-Mansarta – blisko 600 metrów!) główny parter wodny z dwoma basenami, ozdobionymi fontannami: z lewej strony fontanna Point-de-Jour, z prawej – fontanna Diany. Obydwa baseny otoczone są malowniczymi rzeźbami z brązu. Z prawej strony, przed północnym skrzydłem pałacu wodny parter północny, z rzeźbami, m.in. autorstwa Coysevoxa, i aleją wyznaczoną przez rząd 22 sadzawek, prowadzącą między brązowymi aniołkami do Fontanny Smoka i bardzo malowniczego basenu z Fontanną Neptuna. Stąd odjeżdżają miniaturowe wagoniki, które bardziej leniwych turystów mogą zawieźć (za osobną opłatą) do położonego w zachodniej części parku pałacu Grand Trianon.

Z lewej strony głównej fasady – wodny parter południowy, którego misternie przystrzyżone aleje bukszpanowe dochodzą aż do oranżerii, gdzie hodowane są palmy, drzewa pomarańczowe i migdałowe oraz granaty. Po stu stopniach można zejść na niższy poziom, nad Staw Szwajcarski.

W osi głównej fasady pałacu znajduje się kolejny staw z Fontanną Latony (autorstwa braci Balthasara i Gasparda Marsy), od którego na zachód odchodzi aleja Tapis Vert, doprowadzająca do pięknej Fontanny Apollina, autorstwa Jeana-Baptiste Tuby’ego, w której bóg słońca Apollo wyłania się z wody na rydwanie zaprzężonym w cztery konie, otoczony postaciami dmących w muszle trytonów i sylwetkami delfinów. Rzeźba jest pięknie złocona, szczególnie bogato wygląda w świetle słońca, gdy fontanna jest czynna, co w Wersalu zdarza się regularnie tylko w szczytowym sezonie letnim.

Idąc dalej wzdłuż głównej osi parku, dochodzimy do Wielkiego Kanału, mającego przypominać Canale Grande w Wenecji, gdzie Ludwik XIV chętnie wydawał przyjęcia na łodziach i urządzał romantyczne przejażdżki gondolami. Jest po czym pływać , bowiem Kanał ma przeszło 60 metrów szerokości i dwa kilometry długości. Przecina go Mały Kanał.

Idąc prawym brzegiem Wielkiego Kanału dochodzimy do Kanału Małego i skręcamy w prawo, by jego brzegiem dojść do malowniczo położonego w ustroniu pałacu Grand Trianon, wzniesionego w 1687 r. z myślą o stworzeniu dla króla intymnego zacisza, z dala od dworskich obowiązków. Zacisze to dzielił Ludwik XIV ze swoją przyjaciółką, Madame de Maintenon, skądinąd osobą tyle romantyczną, co bogobojną – to ona właśnie skłoniła króla do wybudowania wersalskiej kaplicy pałacowej. Następca Króla-Słońce, Ludwik XV, podzielał jego zamiłowanie do odosobnienia w miłym towarzystwie i urządził tu apartament (jeden z licznych) dla Madame de Pompadour. Po zmianach ustrojowych w Grand Trianon mieszkał też cesarz Napoleon.

Skręcamy teraz w prawo skos i idąc wzdłuż kolejnych klombów i sadzawek w kierunku północno-wschodnim dochodzimy do pałacyku Petit Trianon, zbudowanego przez Ludwika XV dla Markizy de Pompadour, która tu zresztą dokonała pracowitego żywota, a gustowne M-3 odziedziczyła po niej kolejna przyjaciółka króla, Madame Du Barry, która przeżyła zresztą monarchę i w ślad za jego synem podążyła na szafot w 1793 r. W Petit Trianon przebywała również chętnie małżonka Ludwika XVI Maria Antonina (zgilotynowana w tym samym roku), której meble do dziś możemy tu oglądać. Romantyczna królowa kazała urządzić nieopodal niewielką Świątynię Miłości oraz hameau – sztuczną wioskę, ze sztucznym młynem i mleczarnią, gdzie przebrana za wiejską szlachciankę lubiła się przechadzać i gawędzić ze sztucznymi włościanami.

Spod Petit Trianon wracamy w stronę pałacu, podziwiając zarówno jego imponujące założenie architektoniczne, jak i malownicze położenie w przepięknych i znakomicie utrzymanych ogrodach.

Wychodzimy z dziedzińca pałacu i ulicą Zamkową powracamy w okolice dworca kolejowego. Możemy wrócić do Paryża tą samą drogą lub przejść (dalej tą samą ulicą) na drugi dworzec Versailles-Chantiers i stamtąd pojechać pociągiem linii SNCF: koszt podobny, a doświadczenie i trasa inna. Po drodze przez miasto warto obejrzeć Francję i Francuzów z perspektywy Wersalu, a więc nieco innej niż paryska. Co prawda dziś doskonałe połączenia (RER, SNCF, autobusy, świetna autostrada A-10) czynią z Wersalu właściwie przedmieście i jedną z sypialni Paryża, a niemal wszyscy jego stali mieszkańcy związani są pracą lub interesami ze stolicą, to jednak zachowała się tu podobno znaczna część arystokracji z czasów, gdy w Pałacu tętniło życie dworskie. Arystokratyczne rody (z prawdziwej, przednapoleońskiej arystokracji) trzymają się we własnym, zamkniętym gronie, unikają związków towarzyskich z “pospólstwem” i nadal obchodzą 14 lipca – Dzień zburzenia Bastylii i początku Wielkiej Rewolucji jako dzień żałoby narodowej, nosząc czarne wstążki i krawaty oraz czarną biżuterię...

Ponieważ dworzec Chantiers obsługuje normalny ruch podmiejski i dalekobieżny, zwykle, zwłaszcza w godzinach popołudniowych, jest tłok przy kasach. Dobrze jest wtedy skorzystać z jednego z automatów, rozstawionych w głównej hali dworca, gdzie można wybrać stację docelową, liczbą kupowanych biletów i ich rodzaj (pamiętać o klasie II!) na ekranie dotykowym monitora. Automat rozróżnia banknoty i monety, umie też wydać resztę.

Początkowy odcinek drogi ten sam, co pokonany już RER-em, w Viroflay pociąg odjeżdża w lewo i jedzie przez nieco inne przedmieścia. Tylko chwilę stoimy na stacji w Sèvres, ale warto choćby wyjrzeć oknem, by zobaczyć słynną manufakturę porcelany, usytuowaną w tej miejscowości dzięki inicjatywie wielokrotnie już wspominanej Madame de Pompadour. Także tutaj, w Sèvres, mieszczą się biura Międzynarodowego Biura Miar i Wag, gdzie przechowywany jest irydowo-platynowy wzorzec metra. W 1834 r. mieszkał tu krótko u przyjaciół Adam Mickiewicz i tutaj podjął decyzję o ożenku z Celiną Szymanowską.

Ile to jest – metr?   Definicję metra określiły władze rewolucyjnej Francji w 1799 r. jako jedną czterdziestotysięczną część południka ziemskiego. Później określano metr jako jednostkę, stanowiącą wielokrotność (1650763,73) długości fali promieniowania atomów kryptonu 86. Obecnie metr jest to odległość, jaką światło przebywa w próżni w czasie 1/299792458 sekundy.

Dojeżdżamy na największy w Paryżu dworzec – Gare Montparnasse (patrz trasa nr 5). Wychodzimy na powierzchnię w pobliżu Tour Montparnasse (przy wyjściu należy przepuścić przez “bramkę” kupiony w Wersalu żółty bilet SNCF). Przechodzimy na stronę zachodnią wieży (rue de l’Arrivée), na początkowy przystanek autobusu nr 92 (kierunek: Porte de Champerret). Jedziemy koło Pałacu Inwalidów i Szkoły Wojskowej, a następnie przez Most Alma na drugą stronę Sekwany i po okrążeniu Placu Alma zatrzymujemy się na przystanku Alma-Marceau, przy avenue Marceau. Wracamy na Plac Alma i znaną nam już z początku dzisiejszej wycieczki ulicą Cours Albert I^er dochodzimy do portu, skąd odpływają statki kompanii Bateaux-Mouches.

Po obu stronach mamy w tym miejscu obiekty, związane z polską emigracją. Po prawej – budynek paryskiego Arsenału, gdzie funkcję bibliotekarza sprawował w ostatnich latach życia Adam Mickiewicz. Po lewej, na wyspie – Hôtel Lambert pochodzący z I połowy XVII w., w którym od 1842 r. przez przeszło 100 lat wokół rodziny Czartoryskich ogniskowało się życie sporej części polskiej emigracji. Obok niego również XVII-wieczny Hôtel de Lauzun, dziś rezydencja w dyspozycji merostwa Paryża. Przepływamy pod Pont Marie, upamiętniającym w nazwie swego twórcę, jednocześnie pierwszego urbanistę Wyspy Św. Ludwika. Po prawej stronie przylega do Sekwany południowy skrawek dzielnicy Marais. U wylotu mostu Marie pokazuje się Hôtel de Sens, robiący nieco zaskakujące wrażenie swoim kształtem późnośredniowiecznego zameczku, stanowiący niegdyś rezydencję biskupią, a obecnie będący siedzibą biblioteki miejskiej. Obok – Międzynarodowe Miasteczko Sztuki, duży budynek, w którym od 1965 r. na podstawie ważnych przez jeden rok umów mogą mieszkać i tworzyć malarze, rzeźbiarze, architekci i muzycy francuscy i zagraniczni. Kolejny most nosi imię króla Ludwika Filipa – wybudowany w czasach II Cesarstwa zastąpił istniejący tu wcześniej most zwodzony. W lewo otwiera się piękny widok na Panteon i kościół St.Étienne-du-Mont.

Płyniemy teraz ponownie przez poznany już w pierwszej części rejsu odcinek. Mijamy jasno oświetloną przystań Bateaux-Mouches i kierując się dalej w dół rzeki, wpływamy pod Pont d’Alma. Na filarze przęsła po prawej stronie – znany posąg żuława, służący Paryżanom do mierzenia stanu wody w rzece. Co prawda teraz, po wybudowaniu systemu kilkunastu zbiorników retencyjnych w górnym biegu Sekwany jej gwałtowne wylewy i związane z nimi groźne powodzie należą już do przeszłości, jednakże nadal w obrębie miasta istnieje kilkanaście wodowskazów. Żuław na Moście Alma jest raczej ludowym niż naukowym instrumentem pomiarowym.

Po lewej stronie coraz bardziej majestatycznie rysuje się pięknie oświetlona Wieża Eiffla. Po prawej elegancka zabudowa ekskluzywnej XVI dzielnicy, modernistyczne budynki Palais de Tokyo, w którym mieści się Muzeum Sztuki Współczesnej i wreszcie monumentalny Palais de Chaillot, wznoszący się nad fontannami ogrodów Trocadéro. Przed nami Most Jeny, łączący zespół Chaillot z Wieżą Eiffla. Pod wieżą przystań statków Bateaux-Parisiens i Vedettes de Paris-Île-de-France. Wpływamy pod most Bir-Hakeim, upamiętniający bitwę, którą w czerwcu 1942 r. oddziały “Wolnej Francji” stoczyły na pustyni libijskiej z wojskami hitlerowskimi generała Rommla. Na moście nowoczesny konny pomnik “Odrodzonej Francji”, dzieło Wiederkincha.

Od Pont de Bir-Hakeim do Pont de Grenelle ciągnie się wąska wyspa, nosząca nazwę Allée des Cygnes – Aleja Łabędzi. Po prawej stronie nowoczesny, wybudowany w 1963 r. gmach Radio-France, zaprojektowany przez Henri Bernarda i uchodzący za największy budynek we Francji. Zajmuje powierzchnię 2 hektarów i dysponuje ponad 60 studiami. Mieści się tu także muzeum łączności bezprzewodowej. Wjeżdżamy pod most Grenelle. Na cyplu Wyspy Łabędzi stoi kopia Statuy Wolności Frédérica Auguste Bartholdiego, pomniejszona w stosunku do ofiarowanego przez Francję Stanom Zjednoczonym oryginału dziesięciokrotnie. Gdy odsłonięto pomnik w 1889 r. – ku oburzeniu autora i licznych Amerykanów okazało się, że figura stoi tyłem do Ameryki. Nietakt naprawiono, odwracając rzeźbę, dopiero w 1937 r.

Nie dojeżdżając do Mostu Mirabeau (Sous le Pont Mirabeau coule la Seine et nos amours – tak zaczynał swój słynny wiersz Apollinaire, pochodzący z Polski wielki poeta francuski) nasz statek zawraca w lewo i znów płynie w górę rzeki, tym razem lewą odnogą Sekwany. Po lewej widzimy znów Statuę Wolności, po prawej jedną z najnowocześniejszych dzielnic Paryża Front de Seine. Kilkadziesiąt wieżowców, z których najwyższe mają blisko 100 metrów wysokości, stawiano tu w latach 1967-85, mieści apartamenty mieszkalne, biurowce, instytucje publiczne i nowoczesne centrum handlowe Beaugrenelle. Ruch samochodowy i transport publiczny, podobnie jak w dzielnicy Défense, poprowadzony został pod ziemią, dzięki czemu między wieżowcami rozciągają się klomby, trawniki, promenady i bezpieczne place zabaw dla dzieci. Przez cały czas realizacji przedsięwzięcia krytykowano jego architekturę, nazywano Front de Seine paryskim Manhattanem, a i dziś nie brak osób, które w krytyce nie ustają: w wydanej przez kompanię Bateaux-Mouches mapce reklamowej dzielnica ta nazywana jest złośliwie Affront de Seine...

Mijamy znów majestatyczną i jakby zbudowaną ze złota (tak wygląda w świetle reflektorów) Wieżę Eiffla i powoli wracamy do portu. Zbliżając się do mostu Alma, spojrzyjmy w lewo: w jednym tylko miejscu naszego rejsu pojawi się tu widok na najwyżej usytuowany budynek Paryża – bazylikę Sacré-Coeur na Montmartre.